Verslag: Verkiezingsbijeenkomst Tynaarlo

Gemeenten moeten handelen naar hun zorgplicht

"Alle overheidsniveaus hebben een verantwoordelijkheid in de aanpak van de pesticidenproblematiek." Zo besloot journalist Dirk de Bekker zijn inleiding tijdens de verkiezingsbijeenkomst op 4 maart in Tynaarlo. Tijdens deze bijeenkomst spraken boeren, beleidsmakers en inwoners over Tynaarlo als groene en gezonde gemeente.

Het belooft een spannend debat te worden. Zo blijkt uit de grote opkomst van meer dan 120 boeren en burgers, negen debatterende lijsttrekkers en de aanwezigheid van Extinction Rebellion (met een lied over de Bij bij de ingang van de dorpsherberg). En dat is logisch. Boeren doen hun best om voedsel of andere gewassen, zoals bloemen, te produceren. Vaak tegen krappe marges. Tegelijkertijd zijn burgers terecht bezorgd over gezondheid door het pesticidengebruik. Lokale overheden moeten daarom handelen naar de zorgplicht die zij hebben ten opzichte van inwoners.

Verstrengelde belangen en gaten in het toelatingssysteem
Dirk de Bekker, auteur van ‘Het Pesticidenparadijs’, verzorgde op deze avond een inleiding. In zijn boek deelt hij zijn bevindingen van zeven jaar onderzoek naar de impact van pesticiden en de verstrengelde belangen van industrie, overheid, wetenschap en toelatingsinstanties.

De journalist ontdekte gaten in het toelatingssysteem voor pesticiden. De toelating van pesticiden is bijvoorbeeld in belangrijke mate gebaseerd op modellen. Deze modellen zijn ontwikkeld door wetenschappers, maar de pesticidenfabrikanten hebben daar een stevige vinger in de pap. Enerzijds logisch: "zij beschikken over veel kennis van de middelen die zij op de markt brengen". Anderzijds "heeft de industrie er belang bij dat het middel op de markt blijft". Op zijn minst zouden andere belanghebbenden bij het ontwikkelproces moeten aanschuiven.

Naast die modellen bestaan er stapels aan rapporten over de verspreiding van pesticiden. Zo tonen metingen van drinkwaterbedrijven al decennialang aan hoe het middel bentazon doorsijpelt in het grondwater. Dat gebeurt veel meer dan te verwachten is op basis van de modellen. Maar: die "serieuze bevindingen belanden te vaak in een zwart gat", aldus de journalist. Toelatingsinstanties zoals het Ctgb schuiven metingen terzijde op basis van het argument dat die gemeten verspreiding niet uit de rekenmodellen volgt.

Alle overheden hebben verantwoordelijkheid
Maar de boodschap van De Bekker is niet dat "geen enkele toelating klopt". Ook zegt hij niet dat "al het pesticidengebruik moet stoppen". Wat hij wél zegt is dat overheden, boeren en burgers de pesticidenproblematiek moeten erkennen.

Dan ontstaat ruimte om de gaten in het toelatingssysteem te dichten op basis van onafhankelijke wetenschap en metingen. Want juist "boeren en tuinders hebben in de eerste plaats baat bij een goed systeem van toelating". Bovendien vraagt de aanpak van deze problemen om langetermijnperspectief en steun voor agrariërs. En daar hebben alle overheden verantwoordelijkheid in, ook gemeenten.

7-vinkjes
Roos Köbben van Urgenda liet zien hoe het wél kan. Vanuit het 7-vinkjes project ondersteunt zij twintig gangbare boeren in de omschakeling naar een verdienmodel zonder pesticiden. Gemeentelijke overheden kunnen naar dit voorbeeld boeren ondersteunen bij het terugdringen van hun pesticidengebruik.

Sierteelt, meldplicht en gemeentelijke ondersteuning
Tijdens het debat gingen negen lokale politici in debat over pesticiden in de gemeente Tynaarlo. Zij debatteerden over de vraag of sierteelt daar thuishoort. Want juist in die sector ligt het pesticidengebruik hoog. Het CDA zei dat de stelling de verkeerde schuldige aanwijst: het is niet de sierteelt zelf, het is het pesticidengebruik. De sierteelt kan ook duurzaam, groen en gezond. GroenLinks was stellig: als het niet zonder pesticiden kan, hoort sierteelt hier niet thuis. Volgens hen zijn de producten uit de sierteelt een luxe.

Ook stond een meldplicht voor boeren ter discussie. De GGD raadt bewoners aan om binnen te blijven en de was binnen te hangen als er pesticiden gespoten worden. Daarvoor moeten bewoners natuurlijk wel weten wanneer die spuitmomenten zijn. Volgens Leefbaar Gemeentebelangen ondermijnt een verplichting het vertrouwen tussen boer en burger. Zij gaan liever uit van verbinding, dialoog en vrijwilligheid. Het CDA lijkt zich daarbij aan te sluiten. Tynaarlo Vooruit zet vraagtekens bij de uitvoerbaarheid en kijkt liever regionaal. D66 stelt dat het met duidelijke definities niet al te ingewikkeld is om daar een systeem voor te bedenken.

Tot slot spraken ze over de rol van gemeenten in de transitie naar duurzame en groene landbouwpraktijken: moeten zij boeren ondersteunen, bijvoorbeeld met een programma, om te leren werken zonder pesticiden? De VVD is voor de stelling, maar benadrukt dat boeren altijd in transitie zijn. Volgens de ChristenUnie is het inderdaad de taak van de gemeente om boeren te begeleiden naar kringlooplandbouw en ook de PvdA ziet mogelijkheden in concrete lokale acties. Al noemt de PvdA ook dat de verantwoordelijkheid net zo goed bij andere overheden en boeren zelf ligt. SamSam Tynaarlo sluit zich bij dat laatste punt aan.

Voorzorgsprincipe
Aan het einde van de avond ontvingen de gemeenteraadsleden het Groenboerenplan-manifest. En het laatste woord ging naar Dirk de Bekker. Hij wees de gemeente op het voorzorgsprincipe* en riep gemeenteraadsleden op ‘out of the box’ te denken bij het zoeken naar oplossingen. Er wordt veel gesproken over de noodzaak van dialoog, maar het idee van een dialoog is wel dat het leidt tot concrete stappen. Samen met de zorgplicht voor inwoners maakt dat een goed uitgangspunt voor een groene en gezonde gemeente.

* Als een beleidsmaatregel ernstige of onomkeerbare schade kan veroorzaken aan de samenleving of het milieu, ligt de bewijslast bij de voorstanders van de maatregel als er geen wetenschappelijke consensus bestaat over de toekomstige schade.

Over deze bijeenkomst
Deze bijeenkomst werd georganiseerd door Groenboerenplan, Caring Doctors en de Groene Coalitie Tynaarlo. We bedanken sprekers Dirk de Bekker en Roos Köbben. Ook dank aan Bregje Hamelynck, Mitchell Evertsen en Dik de Groot voor hun bijdrage.

Bregje introduceerde het Groenboerenplan waarin boerenorganisaties aangeven wat er nodig is aan overheidsbeleid om de gehele landbouw mee te krijgen naar een duurzaam, gezond en eerlijk systeem. Mitchell introduceerde Caring Doctors en hoe gezond leven pas mogelijk is op een gezonde planeet. Dik deelde over zijn ervaringen in zijn huisartsenpraktijk: 'ik had 48 mensen met parkinson in de praktijk in landelijk gebied. Op basis van erfelijkheid zou ik acht mensen verwachten, dus dit zijn er 40 teveel.'. De dagvoorzitter was Esther Molenwijk.

Negen politici namen deel aan het debat:

• CDA: Henk Middendorp
• GroenLinks: Gea Bijkerk
• PvdA: Jelbrich Peters
• Tynaarlo Vooruit: Miquel Ririhena
• VVD: Erik Emmens
• ChristenUnie: Henny van de Born
• D66: Els Kardol
• Leefbaar Gemeentebelangen: Jurryt Vellinga
• SamSam Tynaarlo: Wilma Stuiver

Deze avond is mogelijk gemaakt dankzij financiering van Triodos Foundation.